Monarchisten en republikeinen

 

De republikeinen waren zeker in de meerderheid, maar wat waren ze mooi al die koningen en koninginnen die maandagmorgen, los van elkander, fier de school binnenschreden. Hoewel schrijden? Dat is iets dat we in de loop der jaren echt verleerd hebben, maar fier waren ze!

Zo zag ik een fantastisch donker getint koninginnetje met een lange hoogblonde pruik van losse Maximaharen, haar schooltas dragend als ware het de duurste "Gucci" aan de onderarm van Queen Elizabeth. 

Daar was ook Anna. Haar koninginmoeder in mijn klas had haar best gedaan op de Maximawrong, een kunstig ineengedraaide golf op het achterhoofd. Ze droeg het waardig. Veel details hebben mij echt ontroerd. 

Of in de loop van de ochtend iedere koning zijn koningin gevonden had, weet ik niet, maar eenmaal allen gezeten in onze lange gang om uitverkoren te worden, leek het wel een vergadering van de Staten - Generaal en had het toch iets weg van een eenheid. 

Dat kan je van de tijd die we herdenken nu niet bepaald zeggen. Het is een periode van eenheid en scheiding. We zijn verwikkeld in een oorlog met Spanje, met wie we in 1609 een twaalfjarig bestand hebben gesloten.

De Acte van Verlatinghe, in 1581 in Den Haag ondertekend, was een eerste onafhankelijkheidsverklaring van de Nederlandse provinciën. Filips II werd als heerser afgezet, maar de strijd was hiermee niet gestreden.

 “Houdt op in mijn tuin te wroeten, Spaanse beren

Wilt uw varkensrug toch achterwaarts trekken

Of mijn knots zal het u leren……..” *

Die u het hoofd zal breken en de hals zal rekken

De edele prins waar mee u meent te gekken

Zal te water en te land u bespringen al

Vertrekt met uw vuile zeugen en jongen spekken

Rent, guiten, rent voordat de geus u daartoe dwingen zal

( * Zie prent hiernaast: tekst van een politieke prent, periode 1578-1582, anoniem, collectie Rijksmuseum. Deze prent verbeeldt de Hollandse leeuw in de Hollandse tuin, met de wapens van de bevrijde Hollandse steden op het hek en het wapen van Oranje op het toegangshek. Genoeg stof om een les te vullen!)

Helaas wordt deze edele prins, Willem van Oranje, in 1584 vermoord.

Oldenbarneveldt vult een machtsvacuüm als landsadvocaat en raadspensionaris van de Staten van Holland voor de nog jonge, jongste zoon van onze Vader des Vaderlands.

De Staten - Generaal met afgevaardigden van de 7 provincien vergaderen nu in Den Haag en wordt onder Oldenbarneveldt het hoogste bestuursorgaan.

Dan valt Antwerpen in 1585 opnieuw in handen van de Spanjaarden en velen vluchten naar Amsterdam.

Met de Justificatie in 1588 besluiten Oldenbarneveldt en Maurits, toen nog gebroederlijk, geen buitenlandse monarch meer de soevereine macht over de Nederlanden in handen te geven.

De macht komt in handen van de steden en edelen te liggen. Dit wordt wel gezien als het begin van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

De gewestelijke Staten beëdigen Maurits van Oranje, een waar strateeg, als stadhouder en Oldenbarneveldt is ’s lands advocaat.

Een staakt het vuren is welkom, maar in de interne politiek laait het vuur op tussen Maurits en Oldenbarneveldt na zijn schamele overwinning bij de Slag van Nieuwpoort.

De eenheid binnen de Republiek is ver te zoeken. Maurits wil doorvechten.

Oldenbarneveldt wil, gunstig voor de handel, een staakt het vuren. Een theologische strijd over predestinatie mengt zich in de politiek en Maurits ziet in het toestaan van huursoldaten in de steden ,door de Staten, een ondermijning van zijn militair gezag.

Op 71 jarige leeftijd, steunend op een stok, wordt Oldenbarneveldt in 1619 als landverrader terechtgesteld en onthoofd.

Joost van den Vondel, tijdgenoot en onze Dichter des Vaderlands heeft er een gedicht aan gewijd, waarbij hij zijn kritiek niet onder stoelen of banken stopt.

Myn wensch behoede u onverrot,

O stock en stut, die geen verrader

Maer ’s vrijdoms stut en Hollants Vader

Gestut hebt op dat wreet schavot

Toen hy voor ’t bloedigh zwaert most knielen ….

Joost van den Vondel woonde in die tijd op het Singel, dichtbij de Torensluis uit 1648, de oudste en breedste brug van Amsterdam, waarop ooit markt werd gehouden en de Jan Roodenpoortstoren stond. In de kasseitjes zijn de contouren van de fundamenten van de toren te zien. Het is een karakteristieke boogbrug met 3 bogen.

Ook daar gaan onze leerlingen tijdens de herdenking mee aan de slag!

Dit is het landelijke politieke decor van Amsterdam.

Booming Amsterdam, want het kon na de tweede uitleg de stroom immigranten nog onvoldoende huisvesting geven.

In 1609 vraagt de stad weer toestemming aan de staten van Holland om de stad te vergroten en wel ”op ’t nutste ende bequamste ter eeren ende tot cieraet”  van Amsterdam.

Hoe zo'n gigantisch werk tot stand komt in tijden van oorlog en conflicten vervult mij altijd met verbazing en dan hebben we het nog niet over de kosten.

Hendrick Staets en Lucas Sinck  hadden beiden een plan.

In maart 1613  kreeg landmeter Lukas Sinck de opdracht.

Wordt vervolgd.

* Een aanrader voor bezoek

Vorig weekend bezocht ik de tentoonstelling over de uitleg van Amsterdam in het Stadsarchief. Daar is een fantastische animatie gemaakt van de verschillende fases van de uitbreiding van Amsterdam en de toename aan woningen. Ook de bouw van de Westerkerk en de brand van het oude stadhuis is opgenomen in deze 5 minuten durende dvd. Om dat te zien kunt u, zonder de tentoonstelleng te hoeven bezoeken, even binnenlopen in de Bazel.